| İlk Yardım Hakkında Bilmeniz Gereken Herşey...
Çantanin basit ya da detayli olmasi, kullanacak kisinin tibbi bilgisine ve bir saglik kurumundan ne kadar uzakta olduguna göre degisir. Sehir merkezinde oturan bir kisinin ihtiyaçlari daha azken, dagda kamp yapanlarinki daha fazladir. Evde kullanilan ilkyardim çantalarinda genellikle küçük yaniklar, küçük kesikler, siyriklar, böcek sokmalari, burkulmalar, incinmeler, basit agri ve atesin tedavisi için gerekli malzemeler bulunur. Seyahat ilkyardim çantalarinda ise, tibbi yardimin gecikebilecegi düsünülerek yukaridakilere ek olarak; kesikler, kiriklar, mide-bagirsak problemleri, cilt problemleri, alerjiler için ihtiyaç duyulabilecek tibbi malzeme yer almalidir. Çanta olusturulurken, elden geldigince basit olmasina özen gösterilmelidir. Su geçirmez, basit bir çanta tüm isinizi görecektir. Pahali, gösterisli çantalara bosuna para verilmemelidir. Birkaç gözü olan bir çanta, malzemelerin gruplanarak saklanmasina yardimci olacaktir. Iyi bir çanta olusturmanin yaninda, onu nasil kullanacagini bilmek de önemlidir. Bunun için ev halkinin ilkyardim konusunda temel egitimi almasi gerekir. Egitim lafi gözünüzü korkutmasin; bunun için düzenlenen kurslardan, bilen bir kisiden ya da en azindan kitaplardan yararlanilabilir. Ilkyardimda dikkat edilmesi gereken temel kural; yardim edeyim derken hastaya zarar vermemektir. Yani, yaniga dis macunu sürülmemesi gerektigi ve yaraya tütünün uygun olmadigi bilinmelidir. Düzenlenen çanta eksilen, eskiyen ya da yipranan malzemenin degistirilmesi için yilda en az iki defa kontrol edilmelidir.
Ev çantasinda olmasi gerekenler
Evde kullanima uygun bir ilkyardim çantasi için ihtiyaçlarinizin tümünü büyük bir eczaneden saglayabilirsiniz. Bir ev çantasi;
* Yapiskan rulo bant
* Rulo sargi bezi
* Kendinden ilaçli küçük yara bandi
* Yaralari örtmek ya da temizlemek için steril kare gaz bezi (10 cmx10 cm)
* Burkulma ve incinmelerde kullanilmak üzere 5, 7 ve 10 cm'lik elastik bandaj
* Üçgen bandaj; havlu, örtü ya da turnike olarak kullanilmak üzere.
* Kasinti ve böcek sokmalarinda kullanilmak üzere, sprey ya da losyon anestetikler
* Alerjik reaksiyonlar için tablet ya da surup antiallerjik ilaçlar
* Ince lastik eldivenler
* Yaralari temizlemek için antiseptik solüsyonlar
* Yaralara sürülmek üzere antibiyotikli kremler
* Yanik ve yaralarda yapismayan, yagli tül bandaj
* Mikroplu atiklari koymak için torba.
* Çengelli igne; bandajlari tutturmak için
* Makas
* Kiymiklari çikarmak için cimbiz. KANAMA ÇEŞİTLERİ
Üç gruba ayırabiliriz
A.KANIN AKTIĞI YERE GÖRE
1.İç kanama : Yaralanan organlardan kanın damardan dışarı çıkıp organların yada vücut boşluklarının içine çıkmasına denir.
2. Dış kanamalar : Genellikle yaralanmalar sonucu kanın damardan vücut dışına çıkmasıdır.
B. KANAYAN DAMARIN CİNSİNE GÖRE
1.Kılcal damar kanaması : Sızma şeklindedir. Kolayca durur. Üzerine pansuman koyup o kısmı yukarı kaldırmakla da kolaylıkla durur.
2. Toplar damar kanaması : Koyu kırmızı renkte, sızar, taşar biçimindedir. Üzerine pansuman koyup üzerinden sarılması ve o kısmı yukarı kaldırılması genellikle kanamayı durdurur.
3. Atardamar kanamaları : Açık renkte fışkırır tarzda olur. Hemen durdurulmalıdır.
Kanayan kol ve bacak kalp seviyesinden yukarıda tutmak kanamayı azaltır. Basınçlı pansuman ve turnike uygulaması gerekir.
C. KANAMANIN OLDUĞU ZAMANA GÖRE
Hemen görülen kanamalar, Kanama durduktan sonra tekrar görülen kanama,Geç olan kanama
KANAMA BELİRTİLERİ
● Baş dönmesi,
● Yüzde, dudaklarda ve parmak uçlarında solukluk olur.
● Deri nemli ve soğuktur.
● Nabız hızlı ve zayıftır. Güçlükle hissedilir.
● Solunum hızlıdır.
● Sanki hava alamıyormuş gibi bir his (hava açlığı) olur.
● Şuur azdır ve en sonunda kaybolabilir
ACİL OLARAK KANAMA DURDURUCU YÖNTEMLER
1.Parmakla basınç yapma : ufak yara, kanama az ise yara üzerine temiz bir mendil koyup parmağımızla 15-20 dk. bastırın. Kan pıhtısını silmeyin. Kanamayı yeniden başlatırsınız.
2.Basınçlı pansuman : Kravat, eşarp, sargı bezi ile kanayan yara üzerine temiz bir mendil yada bez koyduktan sonra üzerine sıkıca sarın. Yara içinde görülen kemik parçası, mermi, bıçak gibi yabancı cisimleri çıkarmayın. Yaralı yeri kalp seviyesinden yüksek tutun
3.Kanayan yerin yüksekte tutulması : Yara ve kanayan kısım kalp seviyesinden yukarıda tutulması kanamayı azaltır
4.Damar üzerine basınç yaparak kanamaların durdurulması.
Basınç yapılacak nokta o bölgeye giden atardamarların kemik üzerinde yüzeyselleştiği yerdir.
Parmağınızla kemik arasında damar sıkıştırılması ile alt tarafa kan geçmez
a)Şakak bölgesindeki kamalar:
b)Yüz bölgesindeki kanamalar:
c)Baş, yüzün bir bölümündeki kanamalar
d)Kol + Ön koldaki kanamalar:
e)Bacakta olan kanamalar:
f)Atardamar kanamaları: Ani ölüme yol açar, hastaneye acilen gönderilmeli bu sırada turnike uygulanmalıdır
5.Bandaj (Turnike) kullanılarak kanama durdurma.
Kanayan yerin daha yukarısından eşarp, mendil, kravat, veya ince bir lastik ile kanama duruncaya kadar sıkın. (Kesinlikle tel kullanmayın) Turnike atardamar yaralanmalarında kullanılmalıdır. Aşırı sıkı turnikeler yumuşak doku ve sinir çizilmelerine sebep olacağı unutulmamalıdır 20 dakikada bir gevşetip sıkın. Bandajın saati yazılır. Çift kemiklerin üzerine uygulanmaz
6.Organ kayıplarında (el-ayak, kol, bacak): Bandaj uygulanır. Hastaneye kadar bandaj açılmaz.( kopan uzuv bulunan temiz bir naylon torbaya koyup ağzını kapatın. İçinde buz bulunan ikinci bir naylon torbanın içine koyup hasta ile birlikte hastaneye gönderin. 8 Saat içinde kopan uzuv yerine dikilebilir.
BURUN KANAMASINDA İLK YARDIM
Burun kanatlarına baş ve işaret parmağınızla 10 dakika bastırın Enseye ıslak, soğuk bez konur. Hastayı yan ve yüzükoyun yatırırsanız kanın solunum yollarına kaçmasını önlemiş olursunuz. ( Stabil Yan pozisyonu ) BoĞulmanin Genel Nedenleri
1 ) Solunum yolu tıkanıklıkları: Solunum yolu çeşitli nedenlerle tıkanabilir.
Anatomik nedenler: Dilin arkaya gitmesi, başın öne doğru bükülmesi
Mekanik nedenler : Yabancı cisimler, ağızda biriken kan, takma diş.
Çeşitli hastalıklar: Solunum yollarının yaralanması, ses tellerinin şişmesi
2 ) Solunumu (deprese ) yavaşlaması veya durması:
Santral sinir sistemine etki eden durumlar: Çeşitli zehirli gazlar, böcek ilaçları, kafa yaralanmaları
Solunum sistemi ile ilgili durumlar: Suda boğulma, iple boğulma, solunum yollarına çeşitli maddelerin (sıvı, yemek vs.) kaçması
3 ) Kan ve dolaşım sistemi ile ilgili durumlar
Zehirlenmesi ( eksoz gazı gibi ),elektrik çarpmaları, derin şok durumu, ağır kanamalar, siyanür zehirlenmesi vb. bulunmaktadır.
4 ) Akciğer ve göğüs duvarı ile ilgili durumlar
Yaralanmalar sonucu akciğer ve akciğer zarı arasında hava girer. Akciğer büzülür. Solunum zorluğu olur. Şiddetli ezilmeler vb. durumlarda asfikseye yol açar.
BOĞULMADA ANA İLKYARDIM KURALLARI
1- Boğulmaya yol açan neden ortadan kaldırılır.
2- Boyun arkaya doğru bükün. Çene açılır, dil öne doğru çekilir.
3-Ağızdan ağıza yapay solunum yapılır. Bu sırada göğüs öne doğru yükselip yükselmediği kontrol edilir.En önemli ilkyardımdır. İlk üç dakikada yapılmalıdır. Daha uzun süre beyin O2’liğe dayanmaz. Şuursuz kalan kişinin dili arkaya doğru kayarak solunum yolunu tıkar. Başıda öne doğru düşer. Solunum yolunu bükerek ve daraltarak havanın geçmesi önlenmiş olur.
SOLUNUMUN KONTROLÜ
1- Solunum sesini dinleyin.
2- Ağız- buruna ayna, gözlük camı tutarak soluk verme ile camın buğulandığını görürsünüz.
3-Göğüs kafesinin öne doğru yükselip yükselmediğini kontrol edin.
4-Elinizin sırtını ağız – buruna doğru tutarak soluk verişini hissediniz
5-Elinizi göğüs kafesinin üzerine koyarak 1 dakika süre ile göğüs kafesinin öne doğru hareket edip etmediğini saptayınız.
AĞIZDAN AĞIZA YAPAY SOLUNUMA NE ZAMAN BAŞLANMALIDIR ?
Yeterli solunum, basit önlemler ile ( solunum yolunun açılması ve açık tutulması ) sağlanamıyorsa solunuma yardım edilmelidir.
Hasta – yaralının solunumu durmadan gerekebilir. Solunum yardımı yardımcı gerek olmaksızın yada yardımcı gereçle yapılabilir.
Ağızdan - ağıza
Ağızdan - buruna
Ağızdan yardımcı gereçle
Solunum hızı ve soluk hacmi: Yaşa ve vücut ölçülerine bağlıdır.
Aşırı yüksek soluk hacmi: Hastanın göğüs bölgesinde yüksek basınç oluşturur. Verilen hava ile hastanın midesi de şişer. Buda akciğerlerin genişlemesini engeller.
Çok az soluk hacmi: Hastaya gerekli O2 ve CO2 değişimi sağlayamaz
Çok yüksek sayıda: İlkyardımı yapan kişinin çabuk yorulmasına veya yaralının kasılmasına sebep olur.
YAPAY SOLUNUM ÇEŞİTLERİ
AĞIZDAN – BURNA SOLUNUM:
Hastanın hava yolları, ağız kapalı iken ve alt çene yukarı kaldırılmışken daha kesin olarak açık tutulabilir.
Hastanın burnuna ilkyardımı yapan kişi ağızını daha rahat yerleştirebilir.
Üfleme basıncı burun boşluklarından azalır. Böylece midenin şişmesi önlenir.
Teknik: Hastayı düz bir zemine yatırın. Kemer ve kravatı çözün. Hastanın başına diz çökün. Bir elinizle hastanın alın saç çizgisinden, diğer elinizle çene altından kavrayın. Hastanın başını arkaya – geriye doğru çekin, çeneyi öne çekin. Ağız alt dudak ve çene ucu arasına uygulanan basınç ile kapatılır.
Derin bir nefes alarak ağzını hastanın burnuna sıkıca kapatın. Nefesinizi üfleyin. Başarılı olup olmadığınızı anlamak için göğüsün yükselip yükselmediğini kontrol edin
AĞIZDAN – AĞIZA SOLUNUM
Burun yaralanmaları veya burun tıkalı olduğu zamanlarda uygulanır.
Teknik: Hastayı düz bir zemine yatırın. Kemer, kravatı çözün. Göğüs kısmından harekatı görebilecek şekilde göğüs kısmını açın. Hastanın yanına diz çökün. Bir elinizle alın saç çizgisinden diğeriyle çene altından kavrayın. Başını arkaya, çeneyi öne doğru çekin, hastanın ağzı parmak genişliğinde açın. Alına yerleştirdiğiniz elinizle burun deliklerini kapatın. Derin bir nefes alıp hastanın ağzına üfleyin. Kontrol için göğüsün hareketine bakın.
DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR
Hastayı düz bir zemin üzerine sırtüstü yatırın.
Yakasını, kemerini, kravatını, elbisesinin önünü açın.
Boyun kırığından şüpheleniyorsanız baş ve boyunu bükmeyin. Yalnızca alt çeneyi öne doğru çekin.
Takma diş, ağız boşluğunda bulunan kan, kusmuk gibi yabancı cisimleri parmağınıza doladığınız bir mendil ile temizleyin. Bunu yaparken daha derine, soluk borusuna kaçmamasına dikkat edin
Büyükler için 1 dakikada 12 kez düzenli ve kuvvetli olarak üfleyin.
Başkası tarafından doktora telefon ettiriniz.
İlkyardıma hiç ara vermeden tıbbi yardım gelene kadar, yada hastaneye gidene kadar devam edin.
Bir bez yada mendili hastanın ağız – burnuna koyarak ilkyardımı yapabilirsiniz. Solunuma engel teşkil etmez.
SUDA BOĞULMADA İLK YARDIM
Suda boğulma yada solunum yollarına bir sıvının kaçması sonucu akciğerler sıvı ile dolar. Gırtlak kaslarında kasılma olur. Kalp düzensizleşir. Kana geçen su ile kırmızı kan hücreleri parçalanır ve ölüm meydana gelir.
Kişi soluk, soğuk, gevşek ve morumsu renktedir. Nabız zayıflamıştır, yada kaybolmuştur. Şuur değişik derecede azalmış olur.
Tatlı suda boğulmada kana geçen su kan hücrelerin parçalanmasına yol açar.
Tuzlu suda boğulmada kandan su akciğerlere geçer ve kanın akıcılığı azdır.
1-Boğulma tehlikesi geçiren kişiyi karaya çıkarıp sırtüstü yere yatırın. Yakasını, kravatını, kemerini gevşetin. Ağız içindeki yabancı cisimleri temizleyin.
2-Ağızdan - ağıza yapay solunum yapınız.
3-Verdiğiniz hava solunum yollarındaki hava ile karışır. Solunum yolundaki su köpürerek dışarı çıkar. Soluk verdiği zaman kişinin başını çabucak yana çevirin. Her seferinde daha fazla su köpürerek dışarı çıkar ve yaralıya yeterince solunum yaptırmış olursunuz. Mide üzerine bastırarak midedeki suyunda dışarı çıkmasını sağlayın.
4-Islak elbiselerini çıkartır. Battaniyeye sarıp ısınmasına yardımcı olun. Şuuru düzelince sıcak içecekler verin
5-Kendi solunumuna başlayana kalp normal çalışana kadar ilkyardıma gerekirse kalp mesajına (kompresyonuna)devam edin.
6-Şuuru yerine gelirken amonyak, kolanya koklatın. Derin soluk almasını sağlayın.
7-Kesinlikle hastaneye gönderin Elektrik çarpmasinda Ilk Yardim
Yüksek voltajlı elektrik akımının yerle temas eden vücuttan geçmesi sonucu olur.
Yaralı yüksek bir yerde, direkte bulunuyorsa itfaiyenin yardımı ile kurtarılıp yere indirilmelidir
Unutulmamalıdır ki elektrik yanıkları görüldüğünden daha derindir. Kas krampları ile kırıklar sinir felci solunum merkezinin felci solunumun ve kalbin durması.
1-Kesinlikle kendinizi tehlikeye sokmayın
2-Elektrik devresinin kapatılması ve başka uzman kişiler tarafından yeniden açılmamasına yönelik önlem alınması ( İtfaiye, elektrik idaresi)
3-Hasta bazen akım kaynağına yapışabilir. Kuru tahta, sopa vb. aletler ile hastanın elektrik teli olan ilişkisi kesilmelidir. Elbisesi yanıyorsa söndürün. Hemen başka yere taşımak için zaman kaybetmeyiniz.
Yaralı şuursuzsa(-) ve soluk almıyorsa(-)
Elbiselerini gevşetin, kemerini çözün, yakasını açın. Yapay solunum yapın. Gerekiyorsa kalp masajı yapın. Şok durumunu önleyici tedbir alın. Ayaklarını yukarı kaldırın.
Yaralı şuursuzsa(-) ve soluk alıyorsa(+)
Elbiselerini gevşetin, kemerini çözün, yakasını açın. Şok durumunu önleyici tedbir alın. Ayaklarını yukarı kaldırın. Gerekiyorsa kalp masajı yapın.
Yaralı şuurlu (+) ve soluk alıyorsa(+)
En yakın hastaneye taşıyın. Sakinleştirin. Sodalı su, çay gibi içecekler alabilir. Bir çay kaşığı yemek sodası ve bir çay kaşığı tuzu 1/3 litre suda eritip kazadan sonra ilk saatlerde her saat içirin. Ambulansla hastaneye gönderin. Kesinlikle yürütmeyin.
Hafif ve kısa süren elektrik çarpması ile kas kasılmaları, uyuşukluk, karıncalanma duygusu olabilir.Uzun süren ve kuvvetli çarpmalarda şiddetli kas kasılmaları, şuur kaybı, solunum ve kalp durması olabilir Yaralanmalarda Ilk Yardim Ve Pansuman
Ateşli Silahlarla olan yaralanmalarda İlk yardım
Merminin yalnız giriş deliği olabileceği gibi çıkış deliği de bulunabilir. Çıkış deliği çoğu kez büyüktür.
1.Giriş-Çıkış deliği üzerine pansuman, yoksa mendil kapatınız.
2.Sargıları basınç uygulayacak şekilde bağlayınız.
3.Yarada kemik parçası, mermi ve yabancı cisimleri kesinlikle çıkarmaya çalışmayın.
4.Yaralı kısmın altına kalın karton, tahta koyup sararak tespit edin. Yaralı kısmı kalp seviyesinin üstünde tutun.
5.Yaralı kısmın üstüne buz sarılı havlu koyabilirsiniz.
6.Ağızdan sulu yada katı yiyecek vermeyin.
7.Hemen hastaneye gönderin.
Karın Yaralanmalarında İlk Yardım.
1.Hiç bekletmeden hemen hastaneye gönderin.
2.Ağızdan hiçbir şey vermeyin.
3.Yara yerin üzerini temiz bir bez ile örtün. Hafif baskı yapacak şekilde sarın.
4.Eğer bağırsaklar dışarı çıkmış ise tekrar içeri koymaya çalışmayın. Islak bir bez ile örtün. Hafif baskı yapın.
Yaralıyı sırt üstü yere yatırın. Arkasını 15 derece yükseltin. Diz kapakları altına battaniye koyarak destekleyin. Yanik Ve Donma Ilkyardimi
YANIKTA İLK YARDIM
Yanık yeri su ile yıkayın, içi su dolu kabarcıkları patlatmayın. Yanık yerin hava ile ilişkisini kesmek için mendil yada çarşaf ile örtün. Şok durumunu önleyin. Şuuru yerinde ise bol sulu gıda veriniz. Hemen hastaneye gönderin. Yanık kol ve bacağı kalp seviyesinden yukarı tutun. Yanık yerde bulunan yüzük, bilezik vb. çıkartılmalıdır. Büyük yanıklar zaman geçirilmeden hastaneye gönderilmelidir.
Yanıkta yapılması gerekenler:
Yanık yerin üzerine salça, yoğurt, diş macunu vb. şeyleri sürmeyin. İçi su dolu kabarcıkları patlatmayın. Yapışmış olan elbiseleri yaranın etrafından keserek çıkartın.
Kaç çeşit yanık vardır?
Fiziksel yanıklar:
Isı ile oluşan yanıklar
Elektrik nedeni ile oluşan yanıklar
Işın ile oluşan yanıklar
Sürtünme ile oluşan yanıklar
Donma sonucu oluşan yanıklar
Kimyasal yanıklar:
Asit alkali madde ile oluşan yanıklar
Yanığın ciddiyetini belirleyen faktörler nelerdir?
Derinlik
Yaygınlık
Bölge
Enfeksiyon riski
Yaş
Solunum yoluyla görülen zarar
Önceden var olan hastalıklar
Yanıklar nasıl derecelendirilir?
1. derece yanık: Deride kızarıklık, ağrı, yanık bölgede ödem vardır. Yaklaşık 48 saatte iyileşir.
2. derece yanık: Deride içi su dolu kabarcıklar (bül) vardır. Ağrılıdır. Derinin kendini yenilemesi ile kendi kendine iyileşir.
3. derece yanık: Derinin tüm tabakaları etkilenmiştir. Özellikle de kaslar, sinirler ve damarlar üzerinde etkisi görülür. Beyaz ve kara yaradan siyah renge kadar aşamaları vardır. Sinirler zarar gördüğü için ağrı yoktur.
Yanığın vücuttaki olumsuz etkileri nelerdir?
Yanık, derinliği, yaygınlığı ve oluştuğu bölgeye bağlı olarak organ ve sistemlerde işleyiş bozukluğuna yol açar. Ağrı ve sıvı kaybına bağlı olarak şok meydana gelir. Hasta/yaralının kendi vücudunda bulunan mikrop ve toksinlerle enfeksiyon oluşur.
Isı ile oluşan yanıklarda ilkyardım işlemleri nedir?
Ø Kişi hala yanıyorsa paniğe engel olunur, koşması engellenir,
Ø Hasta/yaralının üzeri battaniye yada bir örtü ile kapatılır ve yuvarlanması sağlanır,
Ø Yaşam belirtileri değerlendirilir (ABC),
Ø Solunum yolunun etkilenip etkilenmediği kontrol edilir,
Ø Yanık bölge en az 20 dakika soğuk su altında tutulur (yanık yüzeyi büyükse ısı kaybı çok olacağından önerilmez),
Ø Ödem oluşabileceği düşünülerek yüzük, bilezik, saat gibi eşyalar çıkarılır,
Ø Yanmış alandaki deriler kaldırılmadan giysiler çıkarılır,
Ø Takılan yerler varsa kesilir,
Ø Hijyen ve temizliğe dikkat edilir,
Ø Su toplamış yerler patlatılmaz,
Ø Yanık üzerine ilaç yada yanık merhemi gibi maddeler de sürülmemelidir,
Ø Yanık üzeri temiz bir bezle örtülür,
Ø Hasta/yaralı battaniye ile örtülür,
Ø Yanık bölgeler birlikte bandaj yapılmamalıdır,
Ø Yanık geniş ve sağlık kuruluşu uzaksa hasta / yaralının kusması yoksa bilinçliyse ağızdan sıvı (1 litre su -1 çay kaşığı karbonat -1 çay kaşığı tuz karışımı) verilerek sıvı kaybı önlenir,
Ø Tıbbi yardım istenir (112).
Kimyasal yanıklarda ilkyardım nasıl olmalıdır?
Deriyle temas eden kimyasal maddenin en kısa sürede deriyle teması kesilmelidir,
Bölge bol tazyiksiz suyla, en az 15-20 dakika yumuşak bir şekilde yıkanmalıdır,
Giysiler çıkarılmalıdır,
Hasta/yaralı örtülmelidir,
Tıbbi yardım istenmelidir (112).
Elektrik yanıklarında ilkyardım nasıl olmalıdır?
Soğukkanlı ve sakin olunmalıdır,
Hasta/yaralıya dokunmadan önce elektrik akımı kesilmelidir, akımı kesme imkanı yoksa tahta çubuk yada ip gibi bir cisimle elektrik teması kesilmelidir,
Hasta/yaralının ABC’si değerlendirilmelidir,
Hasta/yaralıya kesinlikle su ile müdahale edilmemelidir,
Hasta/yaralı hareket ettirilmemelidir,
Hasar gören bölgenin üzeri temiz bir bezle örtülmelidir,
Tıbbi yardım istenmelidir (112).
Sıcak çarpması belirtileri nelerdir?
Yüksek derece ısı ve nem sonucu vücut ısısının ayarlanamaması sonucu ortaya bazı bozukluklar çıkar.
Sıcak çarpmasının belirtileri şunlardır:
Adale krampları
Güçsüzlük, yorgunluk
Baş dönmesi
Davranış bozukluğu, sinirlilik
Solgun ve sıcak deri
Bol terleme (daha sonra azalır)
Mide krampları, kusma, bulantı
Bilinç kaybı, hayal görme
Hızlı nabız
Sıcak çarpmasında ilkyardım nasıl olmalıdır?
Hasta serin ve havadar bir yere alınır,
Giysiler çıkarılır,
Sırt üstü yatırılarak, kol ve bacaklar yükseltilir,
Bulantısı yoksa ve bilinci açıksa su ve tuz kaybını gidermek için 1 litre su -1 çay kaşığı karbonat -1 çay kaşığı tuz karışımı sıvı yada soda içirilir.
Sıcak çarpmasında risk grupları var mıdır?
Sıcak çarpması için özel bir risk grubu bulunmamakla beraber, diğer hastalık yada yaralanmalar için hassas olan kişiler, sıcaktan da diğer kişilere göre daha çok etkilenirler. Bu kişiler;
Ø Kalp hastaları
Ø Tansiyon hastaları
Ø Diyabet hastaları
Ø Kanser hastaları
Ø Normal kilosunun çok altında ve çok üzerinde olanlar
Ø Psikolojik yada psikiyatrik rahatsızlığı olanlar
Ø Böbrek hastaları
Ø 65 yaş üzeri kişiler
Ø 5 yaş altı çocuklar
Ø Hamileler
Ø Sürekli ve bilinçsiz diyet uygulayanlar
Ø Yeterli miktarda su içmeyenler
Sıcak yaz günlerinde sıcak çarpmasından korunmak için alınması gereken önlemler nelerdir?
Ø Özellikle şapka, güneş gözlüğü ve şemsiye gibi güneş ışığından koruyacak aksesuarlar kullanılmalıdır,
Ø Mevsim şartlarına uygun, terletmeyen, açık renkli ve hafif giysiler giyilmelidir,
Ø Bol miktarda sıvı tüketilmelidir,
Ø Vücut temiz tutulmalıdır,
Ø Her öğünde yeteri miktarda gıda alınmalıdır,
Ø Gereksiz ve bilinçsiz ilaç kullanılmamalıdır,
Ø Direk güneş ışığında kalınmamalıdır,
Ø Kapalı mekanların düzenli aralıklarla havalandırılmasına özen gösterilmelidir.
Donuk belirtileri nelerdir?
Aşırı soğuk nedeni ile soğuğa maruz kalan bölgeye yeterince kan gitmemesi ve dokularda kanın pıhtılaşması ile dokuda hasar oluşur. Donuklar şu şekilde derecelendirilir.
Birinci derece: En hafif şeklidir. Erken müdahale edilirse hızla iyileşir.
Ø Deride solukluk, soğukluk hissi olur,
Ø Uyuşukluk ve halsizlik görülür,
Ø Daha sonra kızarıklık ve iğnelenme hissi oluşur.
İkinci derece: Soğuğun sürekli olması ile belirtiler belirginleşir.
Ø Zarar gören bölgede gerginlik hissi olur,
Ø Ödem, şişkinlik, ağrı ve içi su dolu kabarcıklar (bül) meydana gelir,
Ø Su toplanması iyileşirken siyah kabuklara dönüşür.
Üçüncü derece: Dokuların geriye dönülmez biçimde hasara uğramasıdır.
Ø Canlı ve sağlıklı deriden kesin hatları ile ayrılan siyah bir bölge oluşur.
Donukta ilkyardım nasıl olmalıdır?
Ø Hasta/yaralı ılık bir ortama alınarak soğukla teması kesilir,
Ø Sakinleştirilir, kesin istirahata alınır ve hareket ettirilmez,
Ø Kuru giysiler giydirilir,
Ø Sıcak içecekler verilir,
Ø Su toplamış bölgeler patlatılmaz, bu bölgelerin üstü örtülür,
Ø Donuk bölge ovulmaz, kendi kendine ısınması sağlanır,
Ø El ve ayak doğal pozisyonda tutulur,
Ø Isınma işleminden sonra hala hissizlik varsa bezle bandaj yapılır,
Ø El ve ayaklar yukarı kaldırılır,
Ø Tıbbi yardım istenir (112).
DONMALARDA İLK YARDIM
Değişik derecelerde soğuğun etkisi ile donuk meydana gelir. En çok sırasıyla ayak parmak uçları, kulak, burun ve el parmaklarında donma görülür.
1.Yaralıyı donma bölgesinden kurtarın. Rüzgardan koruyun. Açıkta iseniz kapalı bir yere girin.
2. Elbiselerini çıkartın. Deriye yapışmış ise ılık su ile buzunu eritin. Battaniyeye sarın
Kesinlikle soba-lamba gibi sıcak cisimlerin yanından uzak tutun. Karla yada elinizle ovuşturmayın. Nefesinizle ısıtmaya çalışın.
3. Kuru ve ısıtılmış giyecekler giydirin. Kol ve bacaklarını hareket ettirin. Deri normal rengini ve ısısını tekrar kazansa da hemen yürütmeyin. Derinin rengi 30 dakika düzelmez ise hemen hastaneye götürün.
4. Duruş yeri kalp seviyesinden yukarıda tutun. Bilezik,yüzük vb. çıkartın. Oluşan su dolu kabarcıkları patlatmayın.
5. Şuuru yerinde ise şekerli sıcak içecekler verin.
6. Nabız ve solunumu kontrol edin. Gerekli ise yapay solunum ve kalp masajı yapın. Hayvanlarin Sokma Ve Isirmalarina Ilk Yardim
KÖPEK ISIRMASINDA : Isırılan yeri sabun ve su ile yıkayın. Köpeği tespit edip karantina altına alınmalıdır.
Hastaneye gidin. Kuduz ihtimaline karşı aşı olun.
Kuduz: Yarasa ısırmasından, yalamasından ya da yarasaların dolaştığı mağaranın havasının solunmasından bulaştığı bildirilmiştir.
AKREP SOKMASINDA : Kişiyi yürütmeyin. Isırılan yerin yukarısına eşarp yada mendil bağlayın. Sokulan yere amonyak sürün. Gerekli ise yapay solunum yapın. Hastaneye gidin.
ARI SOKMASINDA : Çok duyarlı kişilerde ölüm görülebilir.
Sokulan bölgeyi hareket ettirmeyin. Üzerine buz koyun. Amonyak sürün. Daha sonra yemek sodası eritilmiş su ile pansuman. Gerekli ise yapay solunum yapın. Ağız, boğaz sokulmuşsa, astımınız varsa, birden fazla arı tarafından sokulmuş iseniz hemen hastaneye gidin.
KEDİ ISIRMASI :Musluk suyu ile bolca yıkayın. Temiz pansuman koyun. Isırılan yeri kalp seviyesinden yüksekte tutun. Buz koyun. Hastaneye gidin.
FARE ISIRMASI:Musluk suyu ile yıkayın. Temiz pansuman koyun. Isırılan yeri kalp seviyesinden yüksekte tutun. Hastaneye gidin.
ÖRÜMCEK ISIRMASINDA: Dişi siyah örümcek zehirlidir. Zehri sinir sistemine etki eder. Sokulan yeri oynatmayın. Üzerinden eşarp, kravat ile bağlayın. Buz koyun. Yemek sodası eritilmiş su ile bir bez konursa ağrı azaltılabilir. Gerekli ise yapay solunum ve kalp masajı yapılmalıdır. Hastaneye gönderin.
YILAN ISIRMASI:En tehlikeli olanı engerek yılanının sokmasıdır. Geceleri avlanmaya çıkar. Başı üçgen şeklinde olup üst dudağında uçta ve yukarı kalkık pullu yumuşak bir boynuzu vardır. Esas rengi boz olup sırtında uç ucuna dizili ve baklava şeklinde siyah bir şeridi vardır. Çok zehirlidir.
Isırılan yerde ağrı, yanma duygusu, şişlik, morluk olur. Diş izleri görülür. Yılan zehrinde etki yapan toksinler
1-Sinir sistemine etki yapan toksin(nörotoksin): Solunum merkezini felç eder. Kan dolaşımını etkiler. Bazı sinir hücrelerinin ölümüne yol açar.
2-Dolaşım sistemine etki yapan toksin(hemorojik): Kanın kıl kökü damlarlarından dışarı çıkmasına ısırılan yerin mor görünmesine neden olur.
3-Kanın pıhtılaşmasına etki eden toksin(koçgulin): Kanın damar içinde pıhtılaşmasına yol açar.(entikoagulin) kanın pıhtılaşmasını önler.
4-Kan hücresine etki eden toksin(hmolisi): Kanın kırmızı hücrelerinin parçalar.
· Hücre zehri olan toksin kangrene yol açar.
En çok sinir sistemine ve kan sistemine etki yapar. İnsanda uyuklama, mide bulantısı, kusma ve solunum kaslarında felç, solunum durması ve ölüm olabilir.
İlk yardım: Sırt üstü yatırın. Oynatmayın. Tespit edin. Isırılan yeri kalp seviyesinin altında tutun. Isırılan yukarısına eşarp, kravat ile sıkın. Yılan zehri lenf damarlarıyla yayılır. 1,5 saatten fazla sıkmayın.,her yarım saatte bir 5-10 dakika gevşeterek zehrin yavaş yavaş vücuda yayılmasının sağlayın. Yılan serumu uygulandıktan sonra turnike uygulamayın. El ve ayak parmaklarına turnike uygulamayın.
Isırılan yeri kaynatılmış soğutulmuş su ile bolca yıkayın. Buz uygulayın. Isırılan kişiyi kesinlikle sarsmadan, ısırılan yeri oynatmadan hastaneye kaldırın. Masaj yapmayın.
Isırılan yerin emilip-kesilmesi: Pek faydası yoktur. Yaranın iltihaplanması, damar, sinirlerde yaralanmaya yol açar. Yardımı yapan kişide zehirlenir. Yılan serumu ölüm oranını % 10 kadar düşürür. Gereksiz yere yaptırılmamalıdır. İlerde tekrar yılan serumu yapılması gerektiğinde alerjik durumlar olur.
Isırılan yerdeki şişlik ve morluk yukarıya doğru ilerlemişse turnikeyi daha yukarı koyun. Alkollü içki vermeyin. Isırılan yeri ateşle dağlamayın. Mümkünse ısıran yılanı öldürün., kuyruğundan tutarak kaşıyın. Yılanın cinsinin tespiti hakkında bilgi verin.
Kişi en az 6-8 saat gözlem altında tutunuz. Zehrin etkisi geçtikten 2-3 gün sonra ısırılan yeri kalp seviyesinden yukarı kaldırın.
Kirik, çikik Ve Burkulmada Ilk Yardim
GENEL ÖNLEM OLARAK.
1.Deride yara varsa üzerini steril bir pansuman yada mendil ile kapatın.
2.Yara içinde görülen kemik parçalarını çıkartmaya çalışmayın. Üzerine steril pansuman koyun. Bir bezi simit şeklinde katlayıp, delik olan kısmı ortaya gelecek şekilde yerleştirin. Üstüne pamuk yada sünger koyup sarın.
3.Kırık yeri oynatmayın. Tespit edin. Kullandığınız tahta yada kalın karton kırık yerin alt ve üst eklemlerini geçmelidir
4. Şoku önleyin. Kanamayı durdurun. Kırık yerin üzerine havlu sarılı buz torbası koyun.
5. Kırığı hangi pozisyonda bulmuş iseniz o konumda tespit edin.
6. Yaralıyı battaniye ile örtün. Dinlendirin
BURKULMALARDA İLK YARDIM
Bir eklemin etrafındaki bağların, eklem kapsülü ve diğer yumuşak doku yapılarını; eklemin normal hareket genişliğinin ötesinde zorlanmasına "BURKULMA" denir. Eklemde şişlik, ağrı, morluk olur. Bu yapılar normalden fazla gerilebilir. Hatta yırtılabilir. Hareketler ağrılıdır.
-Burkulmuş eklemi hareket ettirmeyiniz.
-O eklem üzerine yarım saat havluya sarılı buz torbası koyunuz.
-Burkulmuş ayağınızın üzerine basmayınız. Koltuk değneği kullanınız.
-Burkulmuş ayağınızın altına 4-5 yastık koyarak kalp seviyesinin üzerine kaldırınız. Burkulmuş yerinizi sarkıtmayınız. Şişlik, kanama ve ağrı olabilir.
-Burkulma kolunuzda ise kolunuz kalp seviyesi üzerinde olacak şekilde tülbentle kolunuzu boynunuza asınız.
-Kesinlikle sıcak havlu ya da termofor uygulamayınız. Şişliğin artmasına yol açarsınız. -Ovuşturmayınız. O ekleminizi dinlendiriniz.
-Elastik sargı ile sıkmayacak şekilde sarınız.
-Parmaklarınızı oynatarak kaslarınızı çalıştırınız. Böylece kasların pompalayıcı etkisi ile şişliğin azalmasına çalışınız.
-Her burkulmanın altından bir kırık ya da eklem bağı yırtığı çıkabileceğini unutmayınız.
-En yakın sağlık merkezine götürünüz.
EZİLMELERDE İLK YARDIM
Vücudun bir yerine örneğin kol ya da bacağa ağır bir cisim düştüğü ya da çarptığı zaman deri ve altındaki dokular kaslar ezilir. Yırtılabilir, kanama şişlik olur.
-Elastik sargı sarıp o yerinizi yüksekte tutunuz.
-O bölgeye havluya sarılı buz uygulayınız.
-O bölgenizi dinlendiriniz.
OMURGA KIRIKLARINDA İLK YARDIM
Yüksekten düşme yada Trafik kazası sonucu omurgadaki kırık ve bazen, içinden geçen omurilikte düzeltilemeyen yaralanmalar olabilir.
1.Yaralıya belinde, boynunda ağrısı olup olmadığını sormadan döndürmeyin. Ayağa kaldırmayın
Kesin tanı konmadan belinde ağrı olan yaralıyı kırık varmış gibi hareket edilmelidir.
3.Omurgada kırığından şüpheleniyorsanız yaralıyı hareket ettirmeden altına geniş bir tahta yada kapı yerleştirin
Baş ve boynunun her iki yanına ayakkabı, katlanmış ceket vb. koyarak boynunun hareketini önleyin. Alın üzerinden tespit edin.
4.Yaralıyı geniş bezler ile tespit tahtasına bağlayın. Böyle taşıyın
5.Yara varsa pansuman koyun. Şoku önleyin.
ÇIKIKLARDA İLK YARDIM
Çıkık olan eklemde ağrı, şişlik, hareket sınırlılığı vardır. Çıkık eklemi bükme ile eklemin tekrar eski çıkık durumuna geldiği görülür.
-Çıkık olan eklemi yerine koymaya çalışmayınız.
-Kırıkta olduğu gibi çıkık eklemi bir şekilde tespit ediniz.
-Çıkıktan şüphelendiğiniz zaman eklemde ve onun yanındaki kemiklerde kırığın, eklem bağında yırtığın da olabileceğini unutmayınız.
-Çıkık eklem üzerinde yarım saat havluya sarılı buz torbası koyunuz.
-Kalp seviyesinin üzerinde tutunuz.
-En yakın sağlık merkezine götürünüz. Zehirlenmelerde Ilkyardim
Zehirlenme Nedir?
Herhangi bir kimyasal, organik veya fiziksel madde vücuda girdikten sonra özelliğine göre yerel veya genel hasar meydana getirerek, ölüme neden olabiliyorsa bu maddeye ZEHİR, olaya ise ZEHİRLENME denir.
Yerel belirtiler:
- Sokulan, ısırılan, temas eden yerde kızarıklık, şişlik, gerginlik, ağrı ve kaşıntı
Genel belirtiler:
- Vücut ısısının yükselmesi (ateş),
- Tüm vücutta kızarıklık, döküntü, kaşıntı,
- Solunum sıkıntısı, hızlı ve zayıf atan nabız,
- Baş ağrısı, kulak çınlaması,
- Halsizlik, kendinden geçme, gelişen bilinç kaybı,
- Şok, ölüm.
Zehir, vücuda bilerek (kasti) veya bilinmeden(kazara), dört yoldan alınabilir:
1-Sindirim, 2-Solunum, 3-Deri ve 4-Kan yoluyla, olmak üzere
Sindirim Yolu Zehirlenmeleri
Ağız yoluyla alınan her türlü zehir etkisi yapan maddelerle meydana gelirler; bayat besinler, ilaçlar, alkol, korozif (yakıcı, tahriş edici) maddeler ya da alerjik etki yapan maddeler vb.
İlkyardım:
* Eğer zehrin alınması üzerinden henüz 30 dakika geçmemişse, o zaman kusturulur.
KUSTURMAK İÇİN:
- Tercih edilen kişinin kendi parmağı ile küçük dilini dolayısıyla da öğürme refleksini uyararak kusmasını sağlamaktır,
- Sıcağa yakın ılık su içirerek de kusturma sağlanabilir (kişi bardağı kendisi tutarak içmelidir! başkası tarafından içirilmemelidir!).
KUSTURULMAYACAK DURUMLAR:
- Asit veya bazik madde (korozif madde) içeren sıvılar içilmişse,
- Petrol ürünleri içilmişse,
- Bilinci kapalı ise.
* Kusturulduktan sonra soğuk veya sıcak olmayan su içirilir, kusturulmayacak durumlarda da yine su içirilir.
* Hastaneye götürülür, özellikle korozif madde içmiş kişilerin mutlaka hastane tedavisine gereksinimleri vardır:
* Ne yapılacağına karar verilemeyen durumlarda mutlaka ZEHİR DANIŞMA MERKEZİ aranmalıdır. Merkez aranmadan önce aşağıdaki bilgiler toplanmalıdır:
- Zehirlenme ne ile meydana geldi, kutu veya prospektüs varsa yanınızda olmalı,
- Kutudaki / şişedeki miktar ne kadar kalmış, daha önce ne kadarmış, çevreye saçılmış mı?
- Zehir ne zaman alınmış, hastanın durumu nasıl?
Solunum Yolu Zehirlenmeleri
Tüp gaz, egzoz gazı (karbonmonoksit), duman ve diğer zehirli gazların solunması sonucunda görülür. Özellikle renksiz ve kokusuz zehirli gazlarla meydana gelen zehirlenmelerde kişide görülen belirtilerin saptanması hayat kurtaracaktır.
Belirtileri:-Baş ağrısı, baş dönmesi, kulak çınlaması, kendinden geçme, bulantı-kusma, deride renk değişimi.
İlkyardım:
* Öncelikle kaynak kapatılır, havalandırma sağlanır, kişi temiz havaya çıkartılır.
* Yüzüne su serpilebilir, kolları açılıp kapatılabilir,
* Gerekiyorsa suni solunum ve kalp masajı yapılır,
* Mutlaka hastaneye götürülür.
Zehirli mantar, Tütün ve Zehirli Diğer Bitkiler ile Olan zehirlenmelerde İlk yardım
-Ağızdan bol su içirerek sulandırınız.
-Parmağınızı zehirlenenin ağzına sokarak kusturmaya çalışınız. Tırnağınız uzunsa hastanın boğazını yaralayabilirsiniz. Tırnağınızı kesiniz.
-Kusarak çıkarılanı saklayınız. Birlikte hastahaneye götürünüz. Böylece zehrin cinsi saptanabilir.
-Zehirli gıdayı aldıktan sonra 3-4 saat geçmişse müshil vererek dışarı atılmasını sağlayınız.
-İki üç yemek kaşığı tıbbi kömürü bir bardak su içinde karıştırarak içiniz. Tıbbi kömür zehirleri bünyesinde tutar.
-Şoku önleyiniz. Hastahaneye gönderiniz.
DİKKAT: Genel kural olarak zehirlenen kişiyi kusturmayın; bu kuralın tek istisnası eğer kişi bilinçli ise ve kısa bir süre önce olması "ilaç içimi" söz konusu ise kusturulabilinir.
Zehirlenme hangi yollarla meydana gelir?
Zehirlenme yolları üç grupta toplanır.
Ø Sindirim yoluyla: En sık rastlanan zehirlenme yoludur. Sindirim yoluyla alınan zehirler genellikle ev yada bahçede kullanılan kimyasal maddeler, ıehirli mantarlar, bozuk besinler, ilaç ve aşırı alkoldür.
Ø Solunum yoluyla: Zehirli maddenin solunum yolu ile alınmasıyla oluşur. Genellikle karbonmonoksit (tüp kaçakları, şofben, bütan gaz sobaları), Lağım çukuru veya kayalarda biriken karbondioksit, havuz hijyeninde kullanılan klor, yapıştırıcılar, boyalar ev temizleyicileri gibi maddeler ile oluşur.
Ø Cilt yoluyla: Zehirli madde vücuda direk deri aracılığı ile girer. Bu yolla olan zehirlenmeler böcek sokmaları, hayvan ısırıkları, ilaç enjeksiyonları, saç boyaları, zirai ilaçlar gibi zehirli maddelerin deriden emilmesi ile oluşur.
Sindirim yoluyla zehirlenmede ilkyardım nasıl olmalıdır?
Ø Bilinç kontrolü yapılır,
Ø Ağız zehirli madde ile temas etmişse su ile çalkalanır, zehirli madde ele temas etmişse el sabunlu su ile yıkanır,
Ø Yaşam bulguları değerlendirilir,
Ø Kusma, bulantı, ishal gibi belirtiler değerlendirilir,
Ø Kusturulmaya çalışılmaz, özellikle yakıcı maddelerin alındığı durumlarda hasta asla kusturulmaz,
Ø Bilinç kaybı varsa koma pozisyonu verilir,
Ø Üstü örtülür,
Ø Tıbbi yardım istenir (112),
Ø Olayla ilgili bilgiler toplanarak kaydedilir ;
-Zehirli maddenin türü nedir?
-İlaç yada uyuşturucu alıyor mu?
-Hasta saat kaçta bulundu?
-Evde ne tip ilaçlar var?
Solunum yolu ile zehirlenmelerde ilkyardım nasıl olmalıdır?
Ø Hasta temiz havaya çıkarılır yada cam ve kapı açılarak ortam havalandırılır,
Ø Yaşamsal belirtiler değerlendirilir (ABC),
Ø Yarı oturur pozisyonda tutulur,
Ø Bilinç kapalı ise koma pozisyonu verilir,
Ø Tıbbi yardım istenir (112),
Ø İlkyardımcı müdahale sırasında kendini ve çevresini korumak için gerekli önlemleri almalıdır,
Ø Solunumu korumak için maske veya ıslak bez kullanılır,
Ø Elektrik düğmeleri ve diğer elektrikli aletler ve ışıklandırma cihazları kullanılmaz,
Ø Yoğun duman varsa hastayı dışarı çıkarmak için ip kullanılmalıdır,
Ø Derhal itfaiyeye haber verilir (110).
Cilt yolu ile zehirlenmelerde ilkyardım nasıl olmalıdır?
Ø Yaşam bulguları değerlendirilir,
Ø Ellerin zehirli madde ile teması önlenmelidir,
Ø Zehir bulaşmış giysiler çıkartılır,
Ø 15-20 dakika boyunca deri bol suyla yıkanmalıdır,
Ø Tıbbi yardım istenir (112).
Zehirlenmelerde genel ilkyardım kuralları nelerdir?
Ø Zehirlenmeye neden olan maddeyi uzaklaştırmak (Kirli madde vücuttan ne kadar çabuk uzaklaştırılırsa o kadar az miktarda emilir).
Ø Hayati fonksiyonların devamının sağlanması
Ø Sağlık kuruluşuna bildirme (112) a. Yapılması Gerekenler
-Yaralıyı emniyetli bir yere alarak oturtunuz veya yatırınız.
-Ellerinizi sabunlu su ile yıkayınız.
-Varsa önce kanamayı durdurunuz.
-Yara üzerinde giysi varsa dikiş yerinden sökünüz veya kesiniz.
-Yara çevresinde kılları temizleyiniz.
-Yara üzerine pansuman koyduktan sonra yara etrafını sabunlu su ile temizleyiniz ve yaraya değmeyecek şekilde tentürdiyot sürünüz.
-Yara kirli ise yarayı merkezden, dış çevreye doğru ılık sabunlu su ile yıkayınız.
-Yara üzerine pansuman koyup, sargı bezi ile sarınız.
-Yaralı kısmın altına kalın karton vb. koyup sararak tespit ediniz, dinlendiriniz.
-Ağrıyı, şişliği ve morluğu önlemek için o bölgeye havluya sarılı buz koyunuz.
-Yara içinde batık cisimler varsa, simitçik yapıp koyunuz ve sargı bezi ile sarınız.
b. Yapılmaması Gerekenler -
Yara üzerine tentürdiyot ve benzeri antiseptik sürmeyiniz.
-Yara üzerine, yara tozu, pudra, merhem, kül, tütün vb. şeyler koymayınız.
-Batmış olan cisimleri çıkarmayınız.
-Yara üzerine pamuk koymayınız.
-Yaraya ve pansuman malzemesine el sürmeyiniz. Şok Ve Bilinç Kaybinda Ilk Yardim
ŞOK
Kelime anlamı SARSILMA demektir. Dolaşım sistemindeki kanın çeşitli nedenlerle azalması, hücrelere yeterli oksijenin gelmemesi sonucu ortaya çıkar.
1.Belirtileri
-Kaza yerinde sessiz, sakin, hiç hareket etmeyen bir yaralının bilinci yerinde olmayabilir.
-Deri soğuktur ve soluktur,
-Soğuk ve yapışkan bir terleme görülür,
-Gözler göz çukuruna batmış şekilde sanki burnu sivrilmiş gibidir.
-Nabız zayıftır ve hızlıdır. -Solunum hızlanmıştır.
2. Yapılması Gerekenler
-Uygun bir yere sırtüstü yatırınız.
-Etrafındaki kalabalığı dağıtınız.
-Az hareket ettirmeye çalışınız.
-Beynin kan dolaşmasını ve çalışmasını kolaylaştırmak için başta kanama yoksa başı 150-300 aşağı getirip, ayak ucunu 30-40 cm kaldırınız.
-Yakasını, kemerini, gömleğini gevşetiniz.
-Solunum yolu tıkanıklığı varsa gideriniz.
-Gerekirse yapay solunum ve kalp masajı yapınız.
-Kanaması varsa kanamayı durduracak önlemi alınız.
-Kırık varsa atel ile tespit yapınız.
-Soluk almakta güçlük çekiyorsa baş ve göğüs kısmını hafifçe yükseltiniz.
-Battaniye ile örtünüz.-Yaralı bilinçsiz ise katı yiyecek-içecek vermeyiniz.
-İhtiyaç durumunda dudakları ve dili birkaç damla su ile ıslatınız.
BİLİNÇ KAYBI (HİSSİZLİK) VE İLK YARDIM
Bilinç kaybı, beynin çalışmasındaki geçici bir duraklamadır.
Bilinç Kaybında İlk Yardım -Yaralı veya hastaya temiz hava sağlayınız ve solunum yollarının tıkanmasını önleyiniz.
-Solunum bozulmuş veya durmuşsa suni solunum yaptırınız.-Hastayı yana yatırınız.(sağa ya da sola)
-Giysilerinin boyun, göğüs ve bel kısımlarını gevşetiniz.
-Battaniyeye sarınız, sıcak uygulama yapmayınız.
-Yiyecek ve sulu şeyler vermeyiniz.
-Hastayı yalnız bırakmayınız.
-Mümkün olan süratle tıbbi müdahaleye naklediniz. Çıkık nedir?
Eklem yüzeylerinin kalıcı olarak ayrılmasıdır. Kendiliğinden normal konumuna dönemez.
Çıkık belirtileri nelerdir?
Ø Yoğun ağrı
Ø Şişlik ve kızarıklık
Ø İşlev kaybı
Çıkıkta ilkyardım nasıl olmalıdır?
Ø Eklem aynen bulunduğu şekilde tespit edilir,
Ø Kırık yerine oturtulmaya çalışılmaz,
Ø Hasta / yaralıya ağızdan hiçbir şey verilmez,
Ø Bölgede nabız, deri rengi ve ısısı kontrol edilir,
Ø Tıbbi yardım istenir (112).
Kırık çıkık ve burkulmalarda tespit nasıl olmalıdır?
Tespit için ilkyardımcı elde olan malzemeleri kullanır. Bunlar üçgen sargı, rulo sargı, battaniye, hırka, eşarp, kravat, vb. tahta, karton vb. malzemeler olabilir.
Tespit sırasında dikkat edilmesi gereken hususlar nelerdir?
Ø Tespit yapılırken yaralı bölge sabit tutulmalıdır,
Ø Yara varsa üzeri temiz bir bezle kapatılmalıdır,
Ø Tespit edilecek bölge önce yumuşak malzeme ile kaplanmalıdır,
Ø Yaralı bölge nasıl bulunduysa öyle tespit edilmelidir, düzeltilmeye çalışılmamalıdır,
Ø Tespit kırık, çıkık. ve burkulmanın üstündeki ve altında kalan eklemleri de içerecek şekilde yapılmalıdır.
Tespit yöntemleri nelerdir?
Kol ve köprücük kemiği kırığı tespiti:
Ø Koltuk altına yumuşak malzeme yerleştirilir,
Ø Kol askısı yerleştirilir,
Ø Üçgen bandaj yaralının gövdesinin üzerinde, üçgenin tepesi dirsek tarafına, tabanı gövdeyle aynı hizada olacak şekilde yerleştirilir,
Ø El dirsek hizasında bükülü olarak göğsün alt kısmına yerleştirilir. üçgen bandajın iki ucu yaralının boynuna düğümlenir, tespit edilen elin parmakları görülebilir şekilde olmalıdır,
Ø Kol askısı desteği, göğüs boşluğu ve yaralı kol üzerine yerleştirilir (geniş dış bandajda yerleştirilebilir.), böylelikle vücuda yapışık bir şekilde yaralı kol ve omuz eklemi sabitlenmiş olur.
Pazı kemiği kırığı tespiti:
Ø Sert tespit malzemesiyle yapılır,
Ø Kırık kemiği tespit edecek olan malzemeler yerleştirilmeden önce, kolun altına (koltuk boşluğundan yararlanılarak) iki şerit yerleştirilir,
Ø Malzemelerden kısa olanı koltuk altından itibaren dirseği içine alacak şekilde yerleştirilir,
Ø Uzun olanı omuzla dirseği içine alacak şekilde yerleştirilir,
Ø Daha önceden yerleştirilen şeritlerle bağlanarak tespit edilir. Şeritler çok kısa bağlanmamalıdır,
Ø Dirseği tespit için kol askısı takılır,
Ø Omur tespiti için, göğüs ve yaralı kol üzerinden geniş kumaş şerit veya üçgen bandaj uygulanır.
Dirsek kırığı tespiti:
Ø Kol gergin vaziyette bulunduysa, hastanın vücudu boyunca gergin ve deri ile arası yumuşak malzemeyle doldurulmuş tespit malzemeleri yardımıyla tespit edilir,
Ø Eğer bükülmüş vaziyette bulunduysa, bir kol askısı desteği yardımıyla tespit edilir.
Kol askısıyla ön kol, bilek ve el tespiti:
Ø Kırık dirsek ve bilek ekleminin hareketini önlemek için yaralı ön kolun altına üçgen kol askısı yerleştirilir. Hasta/yaralının boynunun arkasına üçgenin iki ucu düğümlenir,
Ø Aşırı hareket etmesini engellemek için geniş bir bandaj yardımıyla, gövdeye bağlanır.
Dirsek kemiği ve/veya ön kol kemiği kırığında sert malzemelerle tespit:
Ø Ön kolun altına 2 şerit yerleştirilir,
Ø Yumuşak maddeyle desteklenmiş sert tespit malzemelerinden biri parmak diplerinden dirseğe kadar içe, diğeri elin dış yüzünden dirseğe gelecek şekilde dışa konarak tespit edilir,
Ø Daha önceden yerleştirilen şeritlerle bağlanır, fazla sıkılmamalıdır,
Ø Dirsek eklemini tespit için kol askısı takılır,
Ø Bilek kemiklerinde veya el tarak kemiğinde, bölgeyi bir kol askısı ile tespit yeterlidir,
Ø Parmak kemiği kırıkları ile çıkığı ayırt etmek zordur. Tespit için, bir tespit malzemesi ile, yaralı parmak, yanındaki sağlıklı parmakla bandaj yapılabilir.
Pelvis kemiği kırığı tespiti:
Ø Her iki bacak arasına bir dolgu malzemesi konur,
Ø Sekiz şeklindeki bir bandajla bilekler tespitlenir,
Ø Doğal boşlukların altından (dizler ve bilekler) bandajları kaydırmak ve iki tanesi kalça ve dizler arasında diğer ikisi dizler ve bilekler arasında olacak şekilde düğümlenerek tespit edilir. Bütün düğümler aynı tarafta olmalıdır.
Uyluk kemiği kırığının tespiti:
Sert tespit malzemesi ve sağlam bacağı (ikinci bir tespit malzemesi gibi) kullanarak tespit etme:
Ø Bir el ayağın üst kısmına, diğeri bileğe konularak yaralı bacak tutulur ve sağlam bacakla bir hizaya getirmek için yavaşça çekilir. Aynı zamanda hafif bir döndürmede uygulanır,
Ø Her iki bacak arasına (dizler ve bilekler) bir dolgu malzemesi konur,
Ø Sekiz şeklinde bir bandajla bilekler sabitlenir,
Ø Yaralının vücudunun altından, kımıldatmaksızın doğal boşlukları kullanarak bel, diz ve bileklerin arkasına 7 kumaş şerit (veya benzeri) geçirilir,
Ø Yumuşak malzemeyle desteklenmiş sert tespit malzemesi, koltuk altından ayağa kadar yerleştirilir ve ayaklardan yukarı doğru bağlanır,
Ø Düğümler tespit malzemesi üzerine atılarak bandajlar bağlanır,
Ø Bilek hizasındaki bandaj öncekinin üzerine sekiz şeklinde bağlanır,
Ø Sert tespit malzemesi bulunmaması halinde, sağlam bacağı tek destek olarak kullanarak, geniş bandajlarla tespit edilir.
Diz kapağı kırığı tespiti:
Ø Geniş bandajlar yardımı ile iki bacağı birleştirerek dizkapağı tespit edilir. Dizin üst ve altında kalan bandajları sıkarken dikkatli olunmalıdır,
Ø Geniş ve sert tespit malzemesi (tabla) varsa, kalçadan ayağa kadar yaralı bacağın altına yerleştirilir ve iki tane kalça ve diz arasında, iki tanede diz ile bilek arasında olmak üzere geniş bandajlarla bağlanabilir. Bunun üzerine eklemi sabitlemek amacıyla, sekiz şeklinde bir bandaj sarılır.
Kaval kemiğinin tespiti:
Uyluk kemiği kırığı tespitindeki gibidir,
Ø Bacaklar tutulur ve yavaşça çekilir,
Ø Doğal boşluklar kullanılarak (dizlerin altı, bileklerin altı) yaralı bacağın altından kumaş şeritler geçirilir,
Ø Uygun bir şekilde yumuşak dolgu malzemesiyle desteklenmiş tespit malzemelerinden biri iç tarafta kasıktan ayağa kadar, diğer tarafta kalçadan ayağa kadar yerleştirilir,
Ø Ayaklardan başlanarak şeritler dış tespit malzemesi üzerinde düğümlenerek bağlanır. Bilek hizasındaki bandaj ayak tabanı üzerine sekiz şeklinde düğümlenir.
Bileğin / ayağın tespiti:
Ø Yaralının ayakkabıları çıkarılmadan bağları çözülür,
Ø Bilek seviyesinde sarılmış sekiz şeklinde bir bandajla her iki ayak birlikte tespit edilir ve yumuşak malzemelerle iyice kaplanmış (rulo yapılmış bir battaniye) bir yüzeye dayamak suretiyle bacakları yukarıda tutmak gerekir.
BİlİnÇ Bozukluklarinda İlkyardim
Bilinç bozukluğu/ bilinç kaybı nedir?
Beynin normal faaliyetlerindeki bir aksama nedeni ile uyku halinden başlayarak(=bilinç bozukluğu), hiçbir uyarıya cevap vermeme haline kadar giden (=bilinç kaybı) bilincin kısmen yada tamamen kaybolması halidir.
Bayılma (Senkop): Kısa süreli, yüzeysel ve geçici bilinç kaybıdır. Beyne giden kan akışının azalması sonucu oluşur.
Koma: Yutkunma ve öksürük gibi reflekslerin ve dışarıdan gelen uyarılara karşı tepkinin azalması yada yok olması ile ortaya çıkan uzun süreli bilinç kaybıdır.
Bilinç kaybı nedenleri nelerdir?
Bayılma nedenleri:
Ø Korku, aşırı heyecan
Ø Sıcak, yorgunluk
Ø Kapalı ortam, kirli hava
Ø Aniden ayağa kalkma
Ø Kan şekerinin düşmesi
Ø Şiddetli enfeksiyonlar
Koma nedenleri:
Ø Düşme veya şiddetli darbe
Ø Özellikle kafa travmaları
Ø Zehirlenmeler
Ø Aşırı alkol, uyuşturucu kullanımı
Ø Şeker hastalığı
Ø Karaciğer hastalıkları
Ø Havale gibi ateşli hastalıklar
Bilinç bozukluğu belirtileri nelerdir?
Bayılma ( Senkop) Belirtileri:
Ø Baş dönmesi, baygınlık, yere düşme
Ø Bacaklarda uyuşma
Ø Bilinçte bulanıklık
Ø Yüzde solgunluk
Ø Üşüme, terleme
Ø Hızlı ve zayıf nabız
Koma belirtileri:
Ø Yutkunma, öksürük gibi tepkilerin kaybolması
Ø Sesli ve ağrılı dürtülere tepki olmaması
Ø İdrar ve gaita kaçırma
Bilinç bozukluğu durumunda ilkyardım nasıl olmalıdır?
Kişi başının döneceğini hissederse;
Ø Sırt üstü yatırılır, ayakları 30 cm. kaldırılır,
Ø Sıkan giysiler gevşetilir,
Ø Kendini iyi hissedinceye kadar dinlenmesi sağlanır.
Eğer kişi bayıldıysa;
Ø Sırt üstü yatırılarak ayakları 30 cm kaldırılır,
Ø Solunum yolu açıklığı kontrol edilir ve açıklığın korunması sağlanır,
Ø Sıkan giysiler gevşetilir,
Ø Kusma varsa yan pozisyonda tutulur,
Ø Solunum kontrol edilir,
Ø Etraftaki meraklılar uzaklaştırılır.
Bilinç kapalı ise:
Ø Hasta/yaralının yaşam bulguları değerlendirilir (ABC),
Ø Hasta/yaralıya koma pozisyonu verilir ,
Ø Yardım çağrılır (112),
Ø Sık sık solunum ve nabız kontrol edilir,
Ø Yardım gelinceye kadar yanında beklenir.
Koma pozisyonu (yarı yüzükoyun-yan pozisyon) nasıl verilir?
Ø Sesli veya omuzun dan hafif sarsarak, uyarı verilerek bilinç kontrol edilir,
Ø Sıkan giysiler gevşetilir,
Ø Ağız içinde yabancı cisim olup olmadığı kontrol edilir,
Ø Bak, dinle, hisset yöntemi ile solunum kontrol edilir,
Ø Şah damarından nabız kontrol edilir ,
Ø Hasta/yaralının döndürüleceği tarafa diz çökülür,
Ø Hasta/yaralının karşı tarafta kalan kolu karnının üzerine konur,
Ø Karşı taraftaki bacağı dik açı yapacak şekilde kıvrılır,
Ø İlkyardımcıya yakın kolu baş hizasında omuzdan yukarı uzatılır,
Ø Karşı taraf omuz ve kalçasından tutularak bir hamlede çevrilir,
Ø Üstteki bacak kalça ve dizden bükülerek öne doğru destek yapılır,
Ø Alttaki bacak hafif dizden bükülerek arkaya destek yapılır,
Ø Başı uzatılan kolun üzerine yan pozisyonda hafif öne eğik konur,
Ø Tıbbi yardım (112) gelinceye kadar bu pozisyonda tutulur,
Ø 3-5 dakika ara ile solunum ve nabız kontrol edilir. Havale nedir?
Sinir sisteminin merkezindeki bir tahriş (irritasyon) yüzünden beyinde meydana gelen elektriksel boşalmalar sonucu oluşur. Vücudun adale yapısında kontrol edilemeyen kasılmalar olur.
Havale nedenleri nelerdir?
Ø Kafa travmasına bağlı beyin yaralanmaları
Ø Beyin enfeksiyonları
Ø Yüksek ateş
Ø Bazı hastalıklar
Nedenlerine göre havale çeşitleri nelerdir?
Ø Ateş nedeniyle oluşan havaleler
Ø Sara krizi (=Epilepsi)
Ateş nedeniyle oluşan havale nedir?
Herhangi bir ateşli hastalık sonucu vücut sıcaklığının 38°C'nin üstüne çıkmasıyla oluşur. Genellikle 6 ay-6 yaş arasındaki çocuklarda rastlanır.
Ateş nedeniyle oluşan havalede ilkyardım nasıl olmalıdır?
Ø Öncelikle hasta ıslak havlu ya da çarşafa sarılır,
Ø Ateş bu yöntemle düşmüyorsa oda sıcaklığında bir küvete sokulur,
Ø Tıbbi yardım istenir (112). Sara krizi (=Epilepsi) nedir?
Kronik bir hastalıktır. Doğum sırasında yada daha sonra herhangi bir nedenle beyin zedelenmesi oluşan kişilerde gelişir. Her zaman tipik sara krizi karakterinde olmasa da bazı belirtilerle tanınır. Sara krizini davet eden bazı durumlar olabilir. Örneğin uzun süreli açlık, uykusuzluk, aşırı yorgunluk, kullanılan ilaçların doktor izni dışında kesilmesi ya da değiştirilmesi, hormonal değişiklikler sara krizinin ortaya çıkmasına neden olabilir. Bazı durumlarda sara krizi, madde bağımlılarının geçirdiği madde yoksunluk krizi ile karıştırılabilir.
Sara krizinin belirtileri nelerdir?
Ø Hastada sonradan oluşan ve ön haberci denilen normalde olmayan kokuları alma, adale kasılmaları gibi ön belirtiler oluşur,
Ø Bazen hasta bağırır, şiddetli ve ani bir şekilde bilincini kaybederek yığılır,
Ø Yoğun ve genel adale kasılmaları görülebilir, 10-20 saniye kadar nefesi kesilebilir,
Ø Dokularda ve yüzde morarma gözlenir,
Ø Ardından kısa ve genel adale kasılması, sesli nefes alma, aşırı tükürük salgılanması, altına kaçırma görülebilir,
Ø Hasta dilini ısırabilir, başını yere çarpıp yaralayabilir, aşırı kontrolsüz hareketler gözlenir,
Ø Son aşamada hasta uyanır, şaşkındır, nerede olduğundan habersiz, uykulu hali vardır.
Sara krizinde ilkyardım nasıl olmalıdır?
Olayla ilgili güvenlik önlemleri alınır (Örneğin kişi yol ortasında kriz geçiriyorsa olay yerindeki trafik akışı kesilmelidir).
Ø Kriz, kendi sürecini tamamlamaya bırakılır,
Ø Hasta bağlanmaya çalışılmaz,
Ø Kilitlenmiş çene açılmaya çalışılmaz,
Ø Genel olarak yabancı herhangi bir madde kullanılmaz, koklatılmaz yada ağızdan herhangi bir yiyecek içecek verilmez,
Ø Kendisini yaralamamasına dikkat edilir,
Ø Başını çarpmasını engellemek için başın altına yumuşak bir malzeme konur,
Ø Yaralanmaya neden olabilecek gereçler etraftan kaldırılır,
Ø Sıkan giysiler gevşetilir,
Ø Kusmaya karşı tedbirli olunur,
Ø Düşme sonucu yaralanma varsa gerekli işlemler yapılır,
Ø Tıbbi yardım istenir (112). Kan şekeri düşüklüğü nedir?
Herhangi bir nedenle vücutta glikoz eksildiği zaman ortaya çıkan belirtilerdir.
Kan şekeri düşmesinin nedenleri nelerdir?
Ø Şeker hastalığı tedavisine bağlı
Ø Uzun egzersizler sonrası
Ø Uzun süre aç kalma
Ø Barsak ameliyatı geçirenlerde yemek sonrası
Kan şekeri aniden düştüğünde hangi belirtiler görülür?
Ø Korku
Ø Terleme
Ø Hızlı nabız
Ø Titreme
Ø Aniden acıkma
Ø Yorgunluk
Ø Bulantı
Kan şekeri düşüklüğü yavaş ve uzun sürede oluşursa hangi belirtiler görülür?
Ø Baş ağrısı
Ø Görme bozukluğu
Ø Uyuşukluk
Ø Zayıflık
Ø Konuşma güçlüğü
Ø Kafa karışıklığı
Ø Sarsıntı ve şuur kaybı
Kan şekeri düşmesinde ilkyardım nasıl olmalıdır?
Ø Hastanın ABC’si değerlendirilir ,
Ø Hastanın bilinci yerinde ve kusmuyorsa ağızdan şeker, şekerli içecekler verilir, fazla şekerin bir zararı olmaz (Ayrıca belirtiler fazla şekerden meydana gelmiş ise bile fazladan şeker verilmesi, hastanın düşük kan şekeri düzeyinde kalmasından daha az zararlı olacaktır. Çünkü düşük kan şekeri, beyinde ve diğer hayati organlarda kalıcı zararlara neden olabilir.),
Ø 15-20 dakikada belirtiler geçmiyorsa sağlık kuruluşuna gitmesi için yardım çağırılır ,
Ø Hastanın bilinci yerinde değilse koma pozisyonu verilerek tıbbi yardım çağırılır (112) . Göğüste kuvvetli ağrı nedenleri nelerdir?
Göğüste kuvvetli ağrı nedenleri arasında en sık angina pektoris ve miyokart enfarktüsü görülür. Her ikisi de kalp kasının belli bir yerine gönderilen kanın azalması sonucu oluşur.
Göğüste kuvvetli ağrı belirtileri nelerdir?
Kalp Spazmı (Angina Pektoris) belirtileri:
Ø Sıkıntı veya nefes darlığı olur,
Ø Ağrı hissi; genellikle göğüs ortasında başlar, kollara, boyuna, sırta ve çeneye doğru ilerler
Ø Sıklıkla fiziksel hareket, fiziksel zorlanma, heyecan, üzüntü yada fazla yemek yeme sonucu ortaya çıkar,
Ø Kısa sürelidir, ağrı yaklaşık 5-10 dakika kadar sürer
Ø Ağrı, istirahat ile durur, istirahat halindeyken görülmesi ciddi bir durumu gösterir,
Ø Nefes alıp vermekle ağrının şekli ve şiddeti değişmez.
Kalp Krizi (Miyokart Enfaktüsü) belirtileri:
Ø Hasta ciddi bir ölüm korkusu ve yoğun sıkıntı hisseder, terleme, mide bulantısı, kusma gibi bulgular görülür,
Ø Ağrı; göğüs yada mide boşluğunun herhangi bir yerinde, sıklıkla kravat bölgesinde görülür, omuzlara, boyuna, çeneye ve sol kola yayılır,
Ø Süre ve yoğunluk olarak kalp spazmı (angina pektoris) ağrısına benzemekle birlikte daha şiddetli ve uzun sürelidir,
Ø En çok hazımsızlık, gaz sancısı veya kas ağrısı şeklinde belirti verir ve bu nedenle bu tür rahatsızlıklarla karıştırılır (Bu tür gaz yada kas ağrıları, aksi ispat edilinceye kadar kalp krizi olarak düşünülmelidir),
Ø Nefes alıp vermekle ağrının şekli ve şiddeti değişmez.
Göğüs ağrısında ilkyardım nasıl olmalıdır?
Ø Hastanın yaşamsal bulguları kontrol edilir (ABC),
Ø Hasta hemen dinlenmeye alınır, sakinleştirilir,
Ø Yan oturur pozisyon verilir,
Ø Kullandığı ilaçları varsa almasına yardım edilir,
Ø Yardım istenerek (112) sağlık kuruluşuna gitmesi sağlanır,
Ø Yol boyunca yaşam bulguları izlenir. Kaynak: Lise Sağlık kitabı 'sussaM yalnızlık, konuşsaM ayrılık, dönseM yıkılış, dönmeseM yok oluş.. şimdi ben susuyoruM, yalnızlığa talip.. seNde sus bana sus ki, bir daha ölmeyeyiM..'
" вїя đΰ$'τΰм... кıяıŁđıм!!! "
Sén A$ksız Géçén Dünü'M ,,
Sén Ya$anMamı$ ßugünüm Vé
TakvimLérdé békLéyén ya$anacak YaRını'M'sıN..!
Git GamzéLéRi YağmuR KoKan YaRiM,, ßén gittiğiN YérLéRdé yağMuRunuM.! SériN, ısLatan aMa ü$ütMéyén...
 ●● «3 [ย] ๓ยtรยz קгєภรєร «3 ●●
Bu mesaj en son " 20-01-2008 " tarihinde saat 04:02 AM itibariyle ~coffee~ tarafından düzenlenmiştir....
|